گردشگری ادبی؛ ظرفیت فراموش شده ایران

به گزارش  خبرگزاری صدا و سیما امیرحسین حکمت نیا با بیان اینکه گردشگری ادبی یکی از زیرمجموعه های رو به گسترش گردشگری فرهنگی و خلاق در جهان است، اظهار کرد: در گردشگری خلاق، بنا و جاذبه به یک میدان تجربه تبدیل می شود و گردشگر می تواند خود را در بستر یک مقصد، روایت و احساس قرار دهد.

او افزود: در چنین رویکردی، ادبیات، سینما، هنرهای سنتی، صنایع دستی، خوراک، تاریخ و روایت های بومی در کنار یکدیگر قرار می گیرند و از دل این پیوند، محصولی شکل می گیرد که می تواند گردشگر برای تجربه یک داستان و زیست فرهنگی به مقصد بکشاند.

حکمت نیا با اشاره به ظرفیت های گسترده ایران در این حوزه گفت: گردشگری ادبی می تواند از مقابر مشاهیر، خانه ها و مکان های مرتبط با زندگی و آثار ادیبان آغاز شود و در ادامه به مسیرهای ادبی، بافت های تاریخی، خانه های موضوعی، موزه ها، کتابخانه ها و باغ موزه هایی برسد که روایت ادبی یک سرزمین را برای مخاطب بازآفرینی می کنند.

مدیر میز ملی گردشگری ادبی ادامه داد: وقتی مخاطب یک اثر ادبی یا فیلم را می بیند، نسبت او با مقصد تغییر می کند، همان گونه که تماشای یک اثر تاریخی می تواند تجربه بازدید از یک بنای تاریخی را دگرگون کند یا خواندن یک رمان، مخاطب را به جست وجوی مکان ها و لوکیشن های آن اثر سوق دهد. این همان نقطه ای است که روایت می تواند به سفر و در نهایت به محصول گردشگری تبدیل شود.

او با اشاره به ظرفیت مشاهیری همچون حافظ، سعدی، فردوسی، خیام و عطار تصریح کرد: ایران با این حجم از مشاهیر، آثار ادبی و مکان های مرتبط با تاریخ ادبیات، ظرفیت بسیار بزرگی برای توسعه گردشگری ادبی دارد اما هنوز در این حوزه با یک نقشه جامع، اطلس جغرافیایی جاذبه ها، بسته های سفر منسجم و شخصیت مستقل گردشگری ادبی مواجه نیستیم.

گردشگری ادبی نباید در فعالیت های جداگانه متوقف شود

حکمت نیا با تاکید بر ضرورت پیوند دادن اقدامات موجود اظهار کرد: ما نیازمند آن هستیم که جزیره های پراکنده را به یک جریان تبدیل کنیم. گردشگری ادبی زمانی می تواند به اقتصاد برسد که محصول تولید شود، مسیرها تعریف شوند، امکان دسترسی گردشگر فراهم شود و همه دستگاه های مرتبط بدانند در این چرخه چه وظیفه ای بر عهده دارند.

او درباره اقدامات انجام شده از سوی میز ملی گردشگری ادبی گفت: در این مجموعه، تعریف و اجرای مسیرهای گردشگری ادبی، تربیت راهنمایان تخصصی، آموزش مدیران فنی با پیوست تورهای ادبی و برگزاری رویدادهای موضوعی دنبال شده است و در شیراز نیز مسیرها و برنامه های متعددی با محوریت ادبیات، مشاهیر و روایت های فرهنگی طراحی و اجرا شده است.

مدیر میز ملی گردشگری ادبی افزود: این اقدامات نشان می دهد جریان گردشگری ادبی در کشور شکل گرفته است، اما برای عبور از مرحله فعالیت های پراکنده و رسیدن به یک نظام پایدار، حمایت ساختاری و همکاری دستگاه های متولی ضروری است.

او تاکید کرد: مسئولیت جریان سازی گردشگری ادبی فقط بر عهده یک میز یا یک نفر نیست. وقتی یک ظرفیت تخصصی ایجاد شده و محصول تولید می شود، باید اعتماد، اعتبار، امکان معرفی و حمایت لازم از سوی متولیان امر نیز وجود داشته باشد.

گردشگری ادبی هنوز مکمل تورهای سنتی است

حکمت نیا با اشاره به وضعیت کنونی بازار گردشگری ادبی گفت: امروز گردشگری ادبی در بسیاری از موارد هنوز به عنوان مکمل تورهای عمومی عرضه می شود، برای مثال در کنار بازدید از یک شهر یا مقصد، خانه، آرامگاه یا مکان مرتبط با یک شخصیت ادبی نیز در برنامه قرار می گیرد، در حالی که هدف نهایی باید شکل گیری تور و محصولی باشد که «ادبیات» در آن شخصیت اصلی سفر باشد.

او ادامه داد: تجربه های جهانی نشان می دهد که وقتی یک مکان ادبی به محصول تبدیل می شود، می تواند به تنهایی انگیزه سفر ایجاد کند، بنابراین باید از مرحله معرفی یک خانه یا آرامگاه عبور کنیم و به سمت روایت سازی، تجربه سازی و اقتصاد گردشگری ادبی حرکت کنیم.

مدیر میز ملی گردشگری ادبی با اشاره به فعالیت برخی کنشگران این حوزه اظهار کرد: روایت قدرت گردشگری است. وقتی یک خیابان، یک محله یا یک خانه با داستان و روایت معرفی می شود و برای آن تور، کتاب و محصول طراحی می شود، مردم نسبت تازه ای با آن مکان پیدا می کنند. این همان قدرتی است که گردشگری روایت محور ایجاد می کند.

سه ضلع توسعه گردشگری ادبی؛ اعتماد، اعتبار و اختیار

حکمت نیا در ادامه، توسعه گردشگری موضوعی را نیازمند شکل گیری یک نظام مشخص دانست و گفت: اگر بخواهم سه ضلع اساسی برای این حرکت تعریف کنم، از اعتماد، اعتبار و اختیار نام می برم، اعتماد به فعالان و بخش خصوصی، اعتبار دادن به محصول و اختیار دادن برای اجرای آن در چارچوب ضوابط و نظارت.

او افزود: بخش خصوصی، راهنمایان تخصصی، فعالان فرهنگی و جامعه محلی می توانند در تولید و اجرای محصولات گردشگری نقش جدی داشته باشند و دستگاه های متولی نیز باید بیشتر نقش سیاست گذار، ناظر و پشتیبان را ایفا کنند تا مداخله گر.

مدیر میز ملی گردشگری ادبی با تاکید بر اینکه گردشگری ادبی می تواند ابزاری برای تقویت پیوند نسل جدید با هویت فرهنگی باشد، گفت: در شرایطی که فاصله نسل جدید با بخشی از تاریخ و ادبیات افزایش یافته است، گردشگری ادبی می تواند این میراث را از کتاب و مناسبت های تقویمی خارج و آن را به تجربه ای زنده، ملموس و قابل زیست تبدیل کند.

حکمت نیا در پایان خاطرنشان کرد: ما امروز یک جریان را آغاز کرده ایم و بخشی از کار را انجام داده ایم، اما برای رسیدن به آرمان گردشگری ادبی هنوز مسیر زیادی باقی مانده است. اگر این جریان با حمایت، اعتماد و همکاری دستگاه های مختلف ادامه پیدا کند، گردشگری ادبی می تواند یکی از روایت های متمایز ایران در عرصه گردشگری باشد.